پیچ خوردگی مچ پا یکی از آسیب هایی است که ممکن است خیلی ساده اتفاق بیفتد کافی است هنگام راه رفتن پا روی یک سطح نامناسب قرار بگیرد یا هنگام ورزش تعادل بدن برای چند لحظه به هم بخورد.در این حالت رباط هایی که وظیفه نگه داشتن مفصل مچ پا را دارند بیش از حد کشیده می شوند و گاهی حتی دچار پارگی می شوند.
شدت پیچ خوردگی در همه افراد یکسان نیست. بعضی افراد بعد از چند روز دوباره به فعالیت عادی برمی گردند اما در موارد شدیدتر درد و احساس بی ثباتی مچ پا ممکن است هفته ها ادامه داشته باشد.اگر آسیب به درستی درمان نشود احتمال پیچ خوردگی دوباره هم بیشتر می شود.در چنین شرایطی مراجعه به یک مرکز تخصصی مانند فیزیوتراپی نیوان می تواند به ارزیابی وضعیت مچ و انتخاب برنامه مناسب برای بازگشت تدریجی به فعالیت کمک کند.
پیچ خوردگی مچ پا دقیقا چیست؟
مچ پا از چند استخوان و رباط تشکیل شده است رباط ها نوارهای محکمی هستند که استخوان ها را کنار هم نگه می دارند و به ثابت ماندن مفصل کمک می کنند.
وقتی پا به سمت داخل یا خارج میچرخد ممکن است یکی از این رباط ها بیش از حد طبیعی خود کشیده شود اگر فشار وارد شده زیاد باشد رباط می تواند دچار پارگی کوچیک یا کامل شود.بیشتر پیچ خوردگی ها در قسمت خارجی مچ پا اتفاق می افتند. این نوع آسیب معمولا زمانی ایجاد می شود که کف پا ناگهان به سمت داخل بچرخد.
علت های پیچ خوردگی مچ پا چیست؟
پیچ خوردگی فقط مخصوص ورزشکاران نیست. این آسیب در زندگی عادی هم زیاد دیده می شود.راه رفتن روی زمین ناهموار یکی از علت های رایج است. قرار گرفتن ناگهانی پا روی چاله یا سطح شیب دار می تواند تعادل مچ را به هم بزند.
دویدن و ورزش هایی که در آنها تغییر جهت سریع وجود دارد هم احتمال آسیب را بیشتر می کنند فوتبال،بسکتبال،والیبال و ورزش های مشابه از این نظر بیشتر مچ پا را درگیر می کند.
استفاده از کفش نامناسب هم می تواند نقش داشته باشد کفشی که حمایت کافی از پا نداشته باشد یا برای فعالیت مورد نظر مناسب نباشد ممکن است کنترل پا را سخت تر کند.
ضعف عضلات اطراف مچ پا و کاهش تعادل هم از عوامل مهم هستند همچنین اگر فرد قبلا چند بار دچار پیچ خوردگی شده باشد ممکن است رباط ها و سیستم کنترل حرکتی مچ ضعیف شده باشند و آسیب دوباره راحت تر اتفاق بیفتد.
علائم پیچ خوردگی مچ پا
علائم به شدت آسیب بستگی دارند اما معمولا فرد بعد از پیچ خوردن مچ یکی یا چند مورد از این نشانه ها را تجربه می کند:
- درد اطراف مچ پا
- تورم
- کبودی یا تغییر رنگ پوست
- درد هنگام راه رفتن
- محدود شدن حرکت مچ
- حساس شدن محل آسیب هنگام لمس
- احساس خالی کردن یا بی ثبات بودن مچ
در آسیب های شدید ممکن است فرد نتواند وزن خود را روی پای آسیب دیده قرار دهد. تورم و کبودی شدید هم می تواند نشانه آسیب جدی تر به رباط ها باشد البته هر درد و تورمی بعد از پیچ خوردن پا به معنی آسیب ساده رباط نیست. گاهی شکستگی استخوان هم می تواند علائم مشابهی ایجاد کند.
پیچ خوردگی مچ پا چگونه تشخیص داده می شود؟
تشخیص معمولا با بررسی نحوه ایجاد آسیب و معاینه مچ پا شروع می شود پزشک یا فیزیوتراپیست محل درد و میزان تورم را بررسی می کند و دامنه حرکتی و توانایی فرد برای تحمل وزن را می سنجد.
در بعضی شرایط برای رد کردن شکستگی عکس برداری با اشعه ایکس لازم است اگر احتمال آسیب جدی تر به رباط ها یا بافت های اطراف وجود داشته باشد پزشک MRI یا روش های تصویربرداری دیگر را هم درخواست کند. و مهم تر از همه زمان معاینه است در بعضی موارد معاینه چند روز بعد از آسیب می تواند تصویر دقیق تری از شدت پیچ خوردگی ارائه دهد.
درمان پیچ خوردگی مچ پا
درمان به شدت آسیب بستگی دارد اگر یک پیچ خوردگی خفیف باشد مراقبت مناسب و تمرین های ساده بهتر شود اما در آسیب های شدیدتر معمولا به برنامه فیزیوتراپی دقیق تری نیاز است.
در روزهای ابتدایی معمولا کنترل درد و تورم خیلی مهم است.استراحت نسبی بالا نگه داشتن پا و استفاده مناسب از حمایت کننده مچ می تواند به مدیریت علائم کمک کند در عین حال بی حرکت نگه داشتن طولانی مدت پا همیشه انتخاب مناسبی نیست و معمولا باید به تدریج حرکت و فعالیت کنترل شده به برنامه برگردد.
فیزیوتراپی پا برای پیچ خوردگی مچ
یکی از مهم ترین بخش های درمان بازگرداندن قدرت و کنترل طبیعی مچ پا است. در فیزیوتراپی پا ابتدا شرایط فرد و شدت آسیب بررسی می شود و سپس تمرین ها بر اساس مرحله بهبودی انتخاب می شوند.
در مراحل اولیه ممکن است تمرکز روی کاهش درد و تورم و برگرداندن دامنه حرکتی باشد بعد از آن تمرین های تقویت عضلات ساق و اطراف مچ اضافه می شوند.تمرین های تعادلی هم اهمیت زیادی دارند. بعد از پیچ خوردگی ممکن است حس موقعیت مفصل و کنترل حرکتی مچ ضعیف شود.به همین دلیل تمرین هایی مانند ایستادن روی یک پا و تمرین های کنترل شده تعادلی می توانند بخشی از روند درمان باشند.
در مراحل بعدی تمرین ها می توانند به حرکات پیچیده تر مثل تغییر جهت،پرش و فرود برسند تا مچ برای فعالیت های روزمره یا ورزشی آماده شود.شواهد موجود نیز روی نقش تمرین های عملکردی و تمرین های کنترل عصبی عضلانی در بازگشت عملکرد مچ تاکید دارند.
درمان با تکار تراپی
تکار تراپی یکی از روش های مورد استفاده در برخی برنامه های توانبخشی است. این روش با استفاده از انرژی رادیوفرکانس انجام می شود و می تواند در کنار سایر روش های فیزیوتراپی برای مدیریت درد و کمک به روند توانبخشی مورد استفاده قرار بگیرد.
برخی شواهد جدید نشان داده اند که تکارتراپی ممکن است در کاهش درد و بهبود دامنه حرکتی در بعضی مشکلات اسکلتی عضلانی مفید باشد. با این حال تحقیقات درباره استفاده از تکار برای پیچ خوردگی مچ پا هنوز به اندازه درمان های اصلی و تمرین درمانی قطعی نیست. بنابراین بهتر است تکار بر اساس شرایط فرد و به عنوان بخشی از برنامه درمانی استفاده شود.
درمان با لیزر تراپی
لیزر تراپی یا لیزر کم توان یکی دیگر از روش هایی است که در برخی برنامه های فیزیوتراپی مورد استفاده قرار می گیرد. هدف از استفاده از لیزر می تواند کمک به کنترل درد و حمایت از بافت باشد.
البته نباید تصور کرد که لیزر به تنهایی می تواند رباط آسیب دیده را ترمیم کند یا جایگزین تمرین درمانی شود. مطالعات انجام شده درباره لیزر در پیچ خوردگی مچ پا نتایج یکسانی نداشته اند و در یک کارآزمایی بالینی قدیمی، لیزر کم توان برای پیچ خوردگی حاد مچ اثر بهتری نسبت به درمان دارونما نشان نداد. بنابراین انتخاب این روش باید بر اساس نوع آسیب و نظر متخصص انجام شود.
چه زمانی فیزیوتراپی را شروع کنیم؟
شروع توانبخشی به شدت آسیب بستگی دارد. در پیچ خوردگی های ساده معمولا لازم نیست فرد برای مدت طولانی کاملا بی حرکت بماند. بازگشت تدریجی حرکت و فعالیت می تواند به بهتر شدن عملکرد مچ کمک کند.
در فیزیوتراپی، هدف فقط این نیست که درد کمتر شود. باید قدرت عضلات، دامنه حرکتی، تعادل و کنترل مچ هم به وضعیت مناسبی برگردد. این موضوع اهمیت زیادی دارد چون ممکن است درد بعد از مدتی از بین برود اما مچ هنوز ضعیف یا ناپایدار باشد.
تحقیقات نیز نشان داده اند که توانبخشی تحت نظر متخصص می تواند نسبت به تمرین های خانگی بدون نظارت، در کوتاه مدت به کاهش درد و احساس بی ثباتی و بهبود قدرت و حس موقعیت مفصل کمک کند.
چرا بعضی افراد دوباره مچ پایشان پیچ می خورد؟
اگر بعد از کاهش درد، فرد خیلی سریع به فعالیت قبلی برگردد ممکن است مشکل اصلی هنوز برطرف نشده باشد برای مثال ممکن است عضلات اطراف مچ هنوز قدرت کافی نداشته باشند یا تعادل فرد ضعیف شده باشد. در این شرایط حتی یک حرکت ساده هنگام دویدن یا پایین آمدن از پله می تواند دوباره مچ را تحت فشار قرار دهد.
به همین دلیل توانبخشی باید فقط بر کاهش درد تمرکز نکند. تقویت عضلات، تمرین تعادل، افزایش کنترل مچ و بازگشت مرحله ای به فعالیت بخش مهمی از درمان هستند.
برای درمان پیچ خوردگی مچ پا به کجا مراجعه کنیم؟
اگر بعد از پیچ خوردگی مچ پا هنوز درد، تورم یا احساس بی ثباتی دارید بهتر است قبل از برگشتن به فعالیت های سنگین وضعیت مچ را بررسی کنید.
برای درمان این آسیب انتخاب بهترین کلینیک فیزیوتراپی در تهران فقط به تجهیزات مرکز بستگی ندارد. مهم است که شدت آسیب، میزان درد، دامنه حرکتی و قدرت عضلات بررسی شود و برنامه درمانی متناسب با شرایط شما تنظیم شود.
در روند درمان ممکن است از تمرین درمانی، تکنیک های دستی و روش هایی مانند تکار تراپی و لیزر تراپی استفاده شود. البته انتخاب هر روش به وضعیت مچ و نظر متخصص بستگی دارد و هدف اصلی درمان، بازگرداندن حرکت، قدرت و تعادل طبیعی مچ پا است.اگر بعد از گذشت مدتی هنوز هنگام راه رفتن احساس خالی کردن مچ دارید یا دردتان با فعالیت بیشتر می شود، بهتر است درمان را به تاخیر نیندازید.
جمع بندی
پیچ خوردگی مچ پا ممکن است در ظاهر یک آسیب ساده به نظر برسد اما اگر درمان آن ناقص باشد می تواند باعث ضعف، بی ثباتی و پیچ خوردگی های مکرر شود.
تشخیص درست شدت آسیب، کنترل درد و تورم، بازگرداندن دامنه حرکتی، تقویت عضلات و تمرین های تعادلی بخش های مهم توانبخشی هستند. روش هایی مانند تکار تراپی و لیزر تراپی هم در بعضی افراد می توانند در کنار فیزیوتراپی و تمرین درمانی مورد استفاده قرار بگیرند اما نباید جای برنامه اصلی توانبخشی را بگیرند.
اگر بعد از پیچ خوردن مچ هنوز درد دارید، راه رفتن برایتان سخت است یا احساس می کنید مچ پا خالی می کند، بهتر است علت مشکل بررسی شود و درمان را به تعویق نیندازید.
